Onze verkenning van het stedelijke woonhuis zal zich richten op een uit begin 17e eeuw in Parijs (Frankrijk) en een uit midden 20e eeuw in Keulen (Duitsland). De verschillen tussen beide studie objecten kunnen bijna niet groter zijn. De sociale cultuur uit de 17e eeuw is

er een van rangen en standen, en van minimale maatschappelijke verschuivingen, beheerst door een kleine groep van aristocratie en adel. Op een gegeven moment vindt er een revolutie plaats zowel maatschappelijk als technisch, dit leidt tot een verschuiving in de verhoudingen tussen machten. Een laatste grote verandering wordt in geluid door de eerste wereldoorlog

gevolgd door een nog grotere oorlog. Het erfenis van zoveel geweld en verdriet leidt in Europa tot een werkelijke democratie, waarin bijna alle lagen van de bevolking profiteren van de economie. Het individu staat sindsdien centraal.

De traditionele woning die wij hebben onderzocht, valt te karakteriseren tot een type die zich over een paar eeuwen ontwikkeld. Het ontwerp is van de Franse architect Pierre Le Muet, die een catalogus opstelde voor huizen voor de burgerij. Doel ervan is een beter leven voor de stedeling en een veiligere omgeving te creëren.

Als object is een woning genomen aan de Rue des Francs-Bourgeois in de wijk Le Marais. Alhoewel het duidelijk is dat deze door Le Muet is ontworpen hebben we het enkel als referentie voor een type genomen, omdat technisch materiaal niet voorhanden was. Het

gekozen type is 8.1 uit zijn handboek, daarom benoemen we deze als Maison 8.1.

De villa is de tegenhanger van en de moderne woning die wordt geanalyseerd. In 1958 gebouwd als eigen woonhuis met kantoor geeft het ontwerp van de Duitse architect Oswald Matthius Ungers, een zeer individueel karakter weer. Toch vindt het als hoekwoning ook een

sociale aansluiting. De woning ligt in de groene wijk Müngersdorf aan de rand van Keulen binnen-de-ring en wordt tegenwoordig geheel als kantoor gebruikt. Hij ligt aan de Belvedère straat en wordt daarom Haus Belvedère genoemd.

 

   Oswald Mathius Ungers

 

Biografie

Familienaam: Ungers

Voornaam: Oswald Mathias

Geboren: 12 Juli 1926 te Kaisersesch, Eifel (D)

Gestorven: 30 September 2007 te Keulen (D)

 

Oswald Mathias Ungers studeerde van 1947 tot en met 1950 architectuur aan de technische hogeschool van Karlsruhe. Egon Eierman was daar een van zijn docenten. Na zijn studie opende hij in 1950 een eigen bureau in Keulen. Daarna volgende nog 3 andere bureau’s , 1964 Berlijn, 1974 Frankfurt Am Mein en in 1983 Karlsruhe.

Naast architect is hij professor geweest aan de universiteit van Berlijn. Hierna (1967) is hij naar de Verenigde Staten verhuist alwaar hij professor werd aan de Cornell Universitty te Ithaca.

Bij terug keer in Duitsland heeft hij op diverse universiteiten gast colleges gegeven. In September 2007 is hij aan een longontsteking overleden.

 

Het werk

In zijn jonge jaren als architect ontwierp hij voornamelijk woonhuizen. Daarna is hij zich gaan kenmerken als architect die zich bezighoud met geometrische vormgeving en functioneel ruimte gebruik. Hij heeft zich laten lijden door de spreuk:’Varieta in unita’, verscheidenheid in de eenheid.

In zijn werken zijn voornamelijk primaire elementen te herkennen die hij getransformeerd heeft. Met de theorieen die Ungers er op na hield, heeft hij veel internationale bekendheid verworven. Zijn theorieën hadden betrekking op architypen en typologieen waaruit de architectuur zou ontstaan aan de hand van de ruimtelijk realiteit en poezie van de situatie.

 

   Pierre Le Muet

 

In het begin van de Barok periode, vanaf circa 1600, ontwikkeld zich een nieuw typologie in Parijs. De maatschappij in deze tijd stuurt deze bewegingen in de architectuur aan. Twee traktaten leidden de uitgangspunten in. Louis Savot beschrijft in zijn “Architecture francoise” (1624)zeer technisch alle onderwerpen, inclusief voorschriften en kosten, die in de bouw naar voren komen. Hier tegenover

staat een geïllustreerd handboek van Pierre LeMuet, welke past in de traditie van Serlio en Du Cerceau.

De functionele rangschikking oftewel la distribution is het belangrijkste nieuwe onderwerp in de Franse architectuur dat in deze werken aan bod komt.

 

Biografie

Familienaam: Le Muet

Voornaam: Pierre

Geboren: 1591 te Dijon (FR)

Gestorven: 1669 te Parijs (FR)

 

Na een vorming tot militair ingenieur gehad te hebben binnen het koninklijke leger in het zuiden van Frankrijk, legt hij zich toe op de architectuur. Als bijzonder architect van koning Henri IV werkt hij mee aan diverse grote projecten waaronder Palais du Luxembourg te Parijs.

Het manuscript van het zesde boek, “Elle habitationi de tutti li gradi degli huomini”, van de architect Sebastiano Serlio circuleerde reeds in Frankrijk, toen Le Muet zijn meest bekende theoretisch werk openbaar maakte in 1623. Duidelijk geïnspireerd door Serlio schrijft hij “Maniere de Bastir pour toutes sortes de personnes” (vertaalt Wijze van bouwen voor alle soorten personen) dat een handboek is, met ontwerpen voor stadswoningen. In 1670 wordt deze in het Engels vertaald door Robert Pricke: The

Art of Sound Building. Vijf jaar later wordt een tweede editie uitgegeven, uitgebreid naar in totaal 31 plannen door Le Muet en anderen.1

 

Bouw manieren

In de stijl van de Parijs’e mode ontwerpt hij voor elf kavels woningtypen variërend van uiterst simpel en klein tot particuliere hôtels ten dienste van de elitaire burgerij en de adel. Hij tekent daarvoor 13 types, die we de klassen van Le Muet noemen. Hieraan toe voegt Le Muet de uitwerking van drie residenties

in Parijs, maison Tubeuf, hôtel Coquet en hôtel d’Avaux, èn de tekeningen van drie kastelen: Château de Pont-sur-Seine (Aube, FR) (afgebrand in 1814), Château de Tanlay en Château de Chavigny te Lerné (Indre-et-Loire, FR). Deze plannen die voor mensen waren met veel aanzien, zijn getekend door Jean Marot in nauwe samenwerking met Le Muet als architect.

Kort samengevat legt zijn boek het volgende uit. Na een korte inleiding gaat hij in op de wijze van construeren. Materialisatie en afwerking komen aanbod in vijf pagina’s. Vervolgens komen de beschrijvingen van elk type, eerst een geschreven pagina met daarna een plattegrond of

aanzicht. Verschillende types (zelfde orde van grootte) bevatten een aangepaste versie, zo vindt je type 7.1 tot en met 7.5, waarin kleine of grotere wijzigingen in het ontwerp zijn. Soms wordt toegelicht waarom een bepaalde ruimte voorin of achterin de woning is geplaatst. Vanaf de vijfde klasse worden huizen-gevormd-naar-hôtel voorgesteld, met twee bouwvolumes die haaks of parallel t.o.v. elkaar staan. Op de 13e plaats is een model te vinden die afgeleid is van model 21 uit het boek “Troisième livre d’architecture” van Jacques Androuet du Cerceau (1582). Aan het einde van het eerste deel zijn gedetailleerde dakconstructies uitgewerkt voor vijf dakvormen, dak-op-vloer of dak-op-muur.

 

Stijl

Wat Le Muet kenmerkend maakt is de eenvoudige, soms bijna arme expressie van de gevels, in zijn voorstellen. Ondanks dat is er een sterke ordening en hierarchie in de elementen. Dit is afgestemd op de plattegrond, waarin dezelfde truc wordt uitgehaald. De organisatie is helder en gebonden aan volume delen van de woning. Verschillende functies liggen altijd gepositioneerd naar de logica van de gebruiker, afhankelijk van het type. Tussen de types is hierin overeenkomst.

 

Voor het gehele verslag kunt u contact opnemen met JanssenArchitectuur

Transformaties van het stedelijke woonhuis

Maison 8.1 Le Muet / Haus Belvedère Ungers